Khi Royce Da 5'9" vượt mặt Eminem
- 5 days ago
- 16 min read
Sự nghiệp của Royce Da 5'9" hẳn sẽ khác nhiều nếu anh biết điều và "nể mặt" Eminem hơn...
Ở Detroit, ngoài người bạn thân Proof, Eminem gần như dành sự quan tâm và nể trọng nhất đối với Royce Da 5'9". Hai người gặp nhau lần đầu khi Royce diễn mở màn cho Usher vào năm 1997. Lúc đó Em đang bán dạo mấy cuốn băng Slim Shady EP tại một gian hàng phía dưới, còn Royce đang cởi trần rap trên sân khấu cho đám đông chị em gái fan cứng của Usher. Vểnh tai lên nghe, câu rap acapella "I’m iller than standing in front of a gorilla holding a banana" của Royce khiến Em phải chú ý. Ở thời điểm đó, dù chưa có hợp đồng thu âm với Dr. Dre, Em đã có tiếng trong cộng đồng Hip Hop ở Detroit về tài năng rap, thế nên khi tay quản lý của Royce đưa anh tới giới thiệu với Em, không chỉ tình bạn, mà một cặp bài trùng trong môn nghệ thuật rap đôi đã được hình thành.
Họ nhanh chóng thu âm cùng nhau một loạt mấy track, trong đó có "Nuttin' To Do", "Scary Movie", và "Bad Meets Evil" - con track đánh dấu hai tên gọi khác của Royce "Xấu Xa" ("the Bad") và Em "Quỷ Sứ" ("the Evil"). Về mặt kỹ thuật, cả Royce và Eminem đều có thể dễ dàng gieo vần đa âm, gieo vần trong câu, lặp phụ âm, dùng phép ẩn dụ, tạo những câu punchline chết người với những lối flow đa dạng. Nhưng sự ăn ý, tung hứng lẫn nhau giữa hai MC này mới là thứ gây ấn tượng mạnh nhất trong các bài rap đôi của họ. Nếu như người ta có từ “song ca” cho hát đôi thì tôi nghĩ phải dùng từ “đối khẩu” cho Royce và Em nhờ sự hợp rơ trong lối viết rap. Có những lúc một trong hai người sẽ viết đôi ba câu rap và kiểu gì người còn lại cũng có thể nối tiếp bằng vế đối, không chỉ bám chắc về âm vần, mà còn tương đồng về nội dung.
Với hai MC lớn lên từ văn hóa Hip Hop underground tại Detroit, thường xuyên đi thi đấu hoặc tham gia các đêm diễn mở cho bất kỳ ai cũng có thể lên sân khấu để freestyle, việc tôi luyện cho mình những kỹ thuật thượng thừa để gây ấn tượng trong mọi khoảnh khắc trước đám đông là việc sống còn. Vậy nên, sự cạnh tranh ngầm để viết ra lời rap chất và ngầu hơn kẻ còn lại chắc chắn ít hay nhiều luôn xuất hiện trong đầu khi Royce và Em sáng tác chung. Đây chính là lý do rất nhiều fan Hip Hop ngày đó hay đem các lời rap của Royce và Em ra để phân tích xem ai hơn ai. Và các bạn biết không? Mặc dù về tổng thể Eminem có phần nhỉnh hơn, nhưng đa phần Royce đều có thể cân được sức mạnh của Em, và thậm chí vài lần Royce còn rap “vượt mặt”.
Trong bài "Scary Movies", phần verse của Royce chính ra có sự tấn công dồn dập hơn hẳn đoạn của Em. Đó là những câu mang đậm chất tượng hình "Mấy tay MC đứng bình, rúc đầu ngược trở lại vào tử cung mẹ" trong "Expert, Bad & Evil is comin' soon / MCs get stuck, head first back in they mother's womb", hay "Bọn mèo chúng mày phải khiếp sợ són ra đám mèo con" vừa mang tính doạ dẫm, vừa hạ nhục đối phương như đám mèo cái trong câu "This shit is written, in my eyes I'm the illest MC spittin' / Leavin' all of you cats shittin' kittens". Rồi nâng tầm âm vần trong câu liền nhau nghe tít lỗ tai như "Cliques with clits, pussy n****s stick with dicks" với các từ "clits", "pussy", "dicks" (trong đó "pussy" còn có nghĩa liên tưởng với "kitten" ở trên) được đưa vào hai vế đối nhau có thể dịch nôm na là "Băng nhóm gì toàn đám con hĩm, mấy thằng hèn chỉ biết dính với cu". Tựu chung các câu rap của Royce đều có tính sát thương cao nhờ các câu punchline giáng đòn tứ phía "Fuck rap! A lot of y'all all is just acts / Trust that, you rhyme all wack on rough tracks / Bust and then we all black when you get bust back at / Fuck that, you get blast at, you get laughed at".
Trong bài “Bad Meets Evil”, phần verse của Royce dài, phức tạp và sáng tạo hơn cả đoạn của Em, dù Em có những câu rap có thể dễ dàng đem đi đấu với những rapper khác, ví dụ như: “I don't speak, I float in the air, wrapped in a sheet / I'm not a real person, I'm a ghost trapped in a beat / I translate when my voice is read through a seismograph / And the noise is spread / Picked up and transmitted through Royce's head”. Thế nhưng Royce tiếp nối bằng loạt những câu rap nghe chí mạng như: “We can get in two cars and accelerate at each other / To see which one'll swerve first” để nói tới độ điên của anh và Em; “Two blind bandits panic, whose mental capacity / Holds that of a globe on top of nine other planets / Kissed the cheek of the Devil, intelligence level / Is hellier than treble peakin' on speakers in the ghetto” để nói độ thâm độc của cặp đôi “Bad” và “Evil”.
Rồi Royce lại tiếp tục nâng cấp độ phức tạp ở cách gieo vần và chơi chữ đáng nể ở vế sau khi nói về bản thân mình. “Dismissal, I'm not a fair man, disgraced the race of an atheist / Interceptin' missiles with my bare hands like a patriot / One track sliced without swords, I buried the Christ corpse / In my past life, when the black knight mounted the white horse”. Mở đầu bằng từ “dismissal”, Royce nói tới “thái độ bác bỏ” mọi vấn đề của mình còn khiến những kẻ vô thần “antheist” phải cảm thấy mất mặt, được thể hiện bằng một câu với nhiều âm vần xen giữa “dis-miss-al”, “dis-graced”, “race”, “anth-eist”. Rồi câu sau, Royce còn chơi chữ “patriot” với hệ thống phòng thủ tên lửa để nói việc mình có thể chặn tên lửa bằng tay không, một hình ảnh cũng có thể liên tưởng tới một trận bóng bầu dục. Đã nói đến “vô thần” thì không thể không dẫn dắt tiếp tới hình ảnh “Chúa” qua hai nhân vật trong quyển Sách Khải Huyền, trong đó Royce tự ví mình như cả hai kỵ sỹ, dưới trang phục của tên hiệp sĩ áo đen cưỡi con ngựa trắng, tượng trưng cho kẻ phản Chúa, tất cả để nói lên mức độ “Bad” / “Xấu Xa” của mình. Cứ như vậy, đến verse thứ 2 của bài “Bad Meets Evil”, Royce vẫn lại gây ấn tượng mạnh với loạt các câu thể hiện sự tàn bạo đầy sáng tạo như “The disaster with dreads, I'm bad enough to commit suicide / And survive long enough to kill my soul after I'm dead”; “Piss on a flag and burn it, murder you then come to your funeral / Service lobby and strangle your body to confirm it”, khiến cho màn thể hiện của anh được ca ngợi hay hơn cả chính Em ngày đó.
***
Nếu Kino - tay quản lý của Royce Da 5'9'' là người giúp anh làm quen và trở thành huynh đệ với Eminem để sau này mở ra cơ hội sự nghiệp cho anh, thì cũng chính gã huỷ hoại con đường phát triển đáng nhẽ còn huy hoàng hơn những gì Royce hiện đang có được.
Khi Em có được hợp đồng ghi âm với Dr. Dre và được tham gia hỗ trợ viết lời cho ông trong dự án của Dre, người mà Em luôn nhớ tới để lăng xê là Royce. Ngày đấy Em và Proof có một số xích mích nhỏ chưa giải quyết được nên nhóm D12 bị xếp sau, và tất cả sự ưu ái được dành cho Royce. Ngoài việc Dr. Dre bật đèn xanh để đưa bài "Bad Meets Evil" có sự tham gia của Royce vào album The Slim Shady LP, track duy nhất trong đĩa có khách mời (ngoài Dre trong "Guilty Conscience") vì ấn tượng trước trình rap của Royce, ông còn nhờ anh viết lời hộ cho bài "The Message" và "The Way I Be Pimpin'" cho dự án album 2001 của Dre. "The Message" được Royce viết đầy chân thực và cảm xúc về câu chuyện có thật khi người bạn anh bị hạ sát khiến Dre liên tưởng và sử dụng thành bài rap dành cho người em trai đã khuất. Còn bản thu âm "The Way I Be Pimpin'" của Dre sau đó bị loại bỏ sau khi ông quyết định dùng con beat đó để chuyển thành bản hit "Xxplosive" có sự tham gia của Kurupt, Nate Dogg, Six-Two và Hittman.
Ngồi trong phòng thu cùng Royce trong quá trình Dre thu âm album 2001, thế quái nào, Kino – manager của Royce lại sau đó trả lời phỏng vấn và nói rằng gã chứng kiến Em chỉ bảo Dre giống như thày giáo hướng dẫn học sinh trong bộ môn đọc rap. Dre sôi máu và yêu cầu Royce đuổi ngay tên quản lý đó.
Ngày đó, cái tôi đầy kiêu ngạo của Royce đã khiến anh đưa ra nhiều quyết định sai lầm. Thứ nhất là Royce từ chối ký hợp đồng ghi âm với Aftermath với số tiền 250 nghìn Đô la cùng số lượng beat không giới hạn được sản xuất bởi chính Dr. Dre, để đến với hợp đồng thu âm 1 triệu đô của Tommy Boy. Thứ hai là anh cương quyết giữ lại tay quản lý, làm trái lại đề nghị của Dr. Dre, khiến cho mối quan hệ mà bao kẻ hằng mong ước có được của Royce với Dre chấm dứt. Cứ thử nghĩ nếu Royce ở lại với Aftermath, được Dre giúp nắn chỉnh kỹ thuật làm nên những bài rap hoàn chỉnh và điều hướng nhạc theo lối chuyên nghiệp hơn như cách ông đã giúp cho Eminem, 50 Cent và The Game thì khả năng cao Royce sẽ có được danh vọng và giàu sang, dù chỉ cần 1-2 bản hit, nhất là khi trình độ của Royce còn hơn cả 50 Cent lẫn The Game.
Nếu chỉ dừng ở đó, Royce vẫn còn cơ hội mượn hơi từ Eminem – tay rapper da trắng đang trên đà vươn tới đỉnh cao của sự nghiệp bằng những nhạc phẩm mang tên bộ đôi Bad Meets Evil. Nhưng không, sự kiêu ngạo cộng thêm chứng nghiện rượu lại càng khiến tâm trí Royce bấn loạn để tiếp tục đưa ra những quyết định đầy nông nổi.
Vì mải tập trung cho album đầu tay Rock City (2002), Royce từ chối Em để tham gia chuyến lưu diễn Anger Management Tour với vị trí hype man, nên Proof đã vào thế chân. Tiếp đến khi Royce muốn Em tham gia thu âm cùng trong album Rock City, vì bận rộn với lưu diễn và tập trung cho nhóm D12, Em chỉ dừng ở việc góp giọng trong đoạn hook của track cùng tên “Rock City”. Lúc Royce tính đến việc đưa thêm con track “Renegade” mà hai người đã thu âm trước đó vào thì anh bị hãng đĩa ngăn cản, chỉ cho phép Royce sử dụng 1 bài có sự xuất hiện của Em vào đĩa. Kết quả là “Rock City” được chọn, còn “Renegade” thì bị xếp xó và sau đó lại được Em dùng cho bản rap đôi cùng Jay-Z ở album của Jay (dĩ nhiên đoạn verse của Royce bị xóa để thay bằng verse của Jay). Cho rằng nhóm D12 là nguyên nhân khiến mối quan hệ của mình với Em ngày trở nên lạnh nhạt, Royce đã tung ra 3 bản diss, “Shit On You”, “Malcolm X (D12 Diss)” và “Death Day”, xen lẫn giữa những bản đáp trả của D12 nói chung và của Proof nói riêng.
Điều đáng nói là những câu diss của Royce nhắm tới D12 vừa thâm nho, vừa đúng đến khó cãi. Ví dụ như chuyện khả năng rap rất yếu của Bizarre khiến anh này thể hiện các lời rap của mình vừa chậm chạp vừa rời rạc, như đứa trẻ đang tập đọc "Somebody shoulda taught you how to talk before you rap / I know about how you gotta get walked though your verse / N****s tryna teach you how you talk all through your verse" và cách Bizarre rap nội dung gây sốc vượt mọi ranh giới đạo đức nhưng không có mục đích như thể để bù lại trình rap non kém của mình "I'm about realism - as far as a fat n**** / That raps and r*pes kids, I don't see the vision". Royce còn nhấn mạnh sự thật về kỹ thuật rap không đồng đều của nhóm D12, trong đó ngoại trừ Eminem - siêu sao của nhóm và Proof - MC thượng hạng nhưng ít nổi tiếng, thì 4 người còn lại chỉ thuộc tầm trung và dưới trung bình, không mấy ai buồn để mắt "Y'all a group with one star like Destiny's Child / FUCK THAT! No n****, how can I relate / To a group with four dudes that's easily replaced?" (trong bài "Shit On You"). Bảo sao đám D12 cáu tiết lắm chứ! Trận beef giữa Royce và D12 leo thang đến mức xảy ra vài cuộc ẩu đả giữa người của hai nhóm. Royce còn phải mặc áo chống đạn và hạn chế đi lại những điểm tụ tập mà D12 hay lui tới.
Chỉ có điều, Em vẫn là người duy nhất giữ im lặng trong suốt trận chiến giữa Royce và D12, không viết một verse diss hay đưa ra một lời bình luận. Và việc đó cũng đồng nghĩa với chuyện không còn những màn hợp tác cho “Bad” và “Evil” nữa.
***
Hai năm thù hằn với những người đồng hương D12 là hai năm Royce mất định hướng và mắc chứng trầm cảm. Kết quả là album thứ hai Death Is Certain (2004) mang nội dung đầy tăm tối. Từ một MC luôn tự tin vỗ ngực về tài năng và thể hiện trình độ qua những lời rap khoa trương, Royce bỗng nay tuôn những lời rap đầy tự sự. Thay vì cố gắng viết những lời rap nặng chất kỹ thuật để khoe tài, anh chỉ bộc bạch các dòng suy nghĩ từ sâu thẳm, bất chấp chúng đến từ những góc tối và thể hiện sự yếu mềm của mình: “The whole misconception with me / The only thing people think that I'm arrogant when they don't know me / That's what it was / If I wasn't a real n**** the shit would not bother me but it does / The shit is not fair / Just picture yourself lookin' in the mirror tryna change what is not there” (bài “I Promise”). Royce thừa nhận mình phải chịu trách nhiệm với chính những gì tay quản lý gây ra khi làm hỏng mối quan hệ của anh với Dr. Dre: “I done been in this game for years, it made me an animal / I learned that nobody else can be held accountable / But you for your career, not your manager, face it / Even he can fuck up a relationship”, cùng một loạt câu hỏi tu từ để thể hiện bức xúc trước sự ngó lơ của thị trường với âm nhạc của mình “Can I hold my own and rap / Without havin' to go back to Pharrell or Poke & Tone? / Can a married man still appeal to broads / Knowin' everything he's spittin' from here on in gon' be raw? / Can a n**** simply spit that real shit / Just for n****s that feel me or will the system kill me? If I drop this album and it sells / And the next one don't top it, will it be considered a failure? / If I had to drop outta the limelight for a while / Would you still mob me? Hell naw!” (bài “T.O.D.a.Y.”). Cũng bởi tính chân thực ở cách viết lời nói lên những suy tư, Death Is Certain lại là một trong những album được đánh giá cao trong sự nghiệp của anh.
Một đêm đầu tháng 6 năm 2004, Royce và Proof bất ngờ chạm mặt trên phố. Mối hận thù âm ỉ trước đó nay được bùng ra bằng lời. Cả hai đều suýt lao vào choảng nhau, nhưng thay vào đó, hai khẩu súng được chĩa thẳng vào đối phương. Chuyện đã có thể đi đến một kết cục xấu nếu đêm đó không có đám cảnh sát can thiệp và tống hai anh vào phòng giam. Và chính đêm bị nhốt trong cùng phòng đó đã làm Royce và Proof gạt bỏ đi cái tôi để hàn gắn lại tình anh em, vừa kịp trước khi Proof bỏ mạng vì bị bắn chết trong một cuộc ẩu đả khác vào năm 2006. Cái chết của Proof là lời cảnh tỉnh cho cả Royce lẫn D12 và đặc biệt Eminem khi cả đám nhận ra sự ngu ngốc của mấy trò gây chiến giữa những người anh em cùng lớn lên tại Detroit. Kết quả là Royce tham gia góp giọng trong chính bản mixtape Return Of The Dozen và The Devil’s Night Mixtape của D12. Rồi không chỉ hàn gắn với người bạn Eminem, Royce và nhóm Slaughterhouse (gồm anh, Joell Ortiz, Crooked I và Joe Budden) còn ký hợp đồng thu âm với Shady Records, còn riêng Royce “Xấu Xa” tái hợp với Em “Quỷ Sứ” để phát hành đĩa đơn “Living Proof” vào cuối năm 2010, trước khi tung ra bản EP Hell: The Sequel (2011) – chương tiếp theo cho bộ đôi “Bad Meets Evil” mà các fan luôn ngóng chờ.
Chương mới trong sự nghiệp của Royce Da 5'9" kể từ lúc này quả thật mới là thú vị, nhất là nếu đem so sánh với Eminem. Miễn bàn tới những phát ngôn lạ lùng của Royce cũng như một số quan điểm của tay rapper này ngoài đời, tôi đánh giá trong sự nghiệp âm nhạc trở về sau của anh, các nhạc phẩm tính ra có chất lượng cao đồng đều hơn hẳn Em trong cùng thời kỳ. Ở giai đoạn đầu, album Rock City và Death Is Certain là những đĩa hay dành cho những fan của Royce, thế nhưng chúng còn lâu mới bằng 3 tuyệt phẩm của Em là The Slim Shady LP, The Marshall Mathers LP và The Eminem Show. Kỹ thuật rap của Royce luôn ở đẳng cấp cao, có thể sánh ngang gần như bằng Em, nhưng khả năng làm ra các nhạc phẩm hoàn chỉnh có sự đồng nhất của Royce còn yếu, không mang nhiều cảm xúc như nhạc của Em.
Thế nhưng kể từ khi anh trải qua những va vấp của cuộc đời và phải trả giá cho những quyết định bồng bột của mình, Royce trưởng thành hơn, cái tôi của anh không còn lớn như xưa. Điều đó thể hiện rõ qua cách sáng tác lời rap được anh chú trọng vào nội dung, ý nghĩa gửi gắm, thay vì chăm chăm nhồi những kỹ thuật gieo vần phức tạp để thể hiện trình độ trong bài rap mà không đọng lại cho người nghe điều gì. Album Success Is Certain (2011) mang ý nghĩa tích cực hơn phần trước của nó - Death Is Certain, với sự tiết chế và kiểm soát để cân bằng giữa việc thể hiện kỹ thuật và chất lượng nghệ thuật. Rồi Royce nâng tầm cách viết lời khi kết hợp cùng DJ Premier để cho ra album xuất sắc là PRhyme (2014), mang tới những cách flow rap mượt mà, đổi giọng theo từng mạch cảm xúc và thậm chí còn thi thoảng ngân nga giai điệu nhạc xen lẫn rất hay: "Marshall said that I'd be a problem if I get my shit right / That "if" is probably the biggest "if" I ever live by / Which is why I'm known as a underachiever, I just skip by / I needed to be inebriated to prevent me from getting shy / That's better than getting shot, that's a much more healthier ending / I'm running this race all by myself, my competition's in the "Selfie Olympics"" (bài "PRhyme"). Không dừng ở đó, trong 3 album solo sau đó, Layers (2016), Book Of Ryan (2018) và The Allegory (2020), Royce tự thử thách mình với những bản beat lạ lẫm, có nhịp điệu khó nắm bắt, có phần phối khí tối giản, và có cấu trúc bài khó đoán. Vậy mà anh vẫn "cảm" được chúng để sáng tác lời có lối flow biến chuyển êm du, như đang lướt nhẹ trên nhạc, trong khi vẫn theo sát chủ đề của mỗi album khác nhau. Trong Layers, Royce giới thiệu lại với người nghe về điểm khởi đầu sự nghiệp và cuộc đời của anh. Trong Book of Ryan, anh đào sâu thêm về quá khứ của Ryan Montgomery - tên thật của Royce qua nhiều cách kể chuyện cực kỳ sáng tạo, ví dụ như bài "Cocaine" được Royce "kể" cho cậu con trai mình về cơn nghiện mai thuý của người ông để cậu phần nào hiểu và thông cảm cho anh về một quá khứ mà Royce sa đà trong bia rượu. Trong The Allegory, Royce tự tay sản xuất toàn bộ nhạc trong album, theo phong cách đầy thể nghiệm, đi ngược mọi chuẩn mực trong Hip Hop về cấu trúc bài, độ dài trên nền nhạc tối giản, nhưng lại vẫn giữ được phong độ với lời rap sắc bén, câu chữ đâu ra đó: "Please hold your applause for these parables and stories / Give all praise to Allah, to God be the glory / My Papa raised me like I'm a dog with rabies / Playin' "da ha da ha" in the dropped Mercedes / Ridin' with the chopper daily / Pupils dilated like I'm Sada Baby / Nozzle on that gun larger than the one on that Gaga lady" (bài "Thou Shall").
Với những lời nhận xét là Royce liên tục nâng chuẩn chất lượng nhạc của mình lên ngày càng cao, các album đó của anh đều được giới phê bình đánh giá rất tốt, với số điểm Metacritic trên dưới 80, vượt xa các album được phát hành cùng giai đoạn của Eminem. Đó là vì sau giai đoạn đỉnh cao, Em dường như loay hoay tìm kiếm hướng đi cho âm nhạc của mình. Giống như Royce của ngày đầu, Em của ngày nay quá tập trung vào khía cạnh kỹ thuật để thể hiện trình độ bằng cách nhồi nhét nhiều âm tiết, âm vần trong câu, tăng tốc độ rap nhanh hết cỡ, sử dụng nhiều kiểu flow khác nhau trong cùng một bài nhưng chuyển tiếp bị giật cục, khiến cho Em đánh mất đi tính nhạc và bỏ quên đi ý nghĩa cần đọng lại trong nội dung lời rap. Chỉ cần nghe hai bài có sự tham gia của cả hai anh, "Not Alike" trong album Kamikaze của Em và "Carterpillar" trong album Book of Ryan của Royce, sẽ thấy rõ việc Em tham lam viết đoạn rap quá dài, vô tình hay cố ý lấn át Royce, làm cho nhiều người nghe như tôi chỉ cảm thấy mệt mỏi dù trước đó Em khởi đầu đoạn verse rất hay.
Do đó quay lại với bản Hell: The Sequel có nhắc đến ở trên, nếu có ai đó nói rằng Royce "Xấu Xa" lại rap vượt mặt Em "Quỷ Sứ" trong một số bài ở EP này thì cũng không có gì là quá đáng đâu. Tin tốt là ở một khía cạnh khác, mỗi người họ là động lực cho kẻ còn lại phải cố gắng thể hiện thực lực của chính mình.
Hẹn gặp lại!
Kunt
