Cypress Hill: B-Real và tầm quan trọng của “giọng rap”
- 1 minute ago
- 12 min read
Mặc dù ghét phải lái xe cả một quãng đường dài, nhưng vì B-Real luôn là kẻ ra mặt để mua “sà cân” về cho cả bọn, Sen Dog đành nhận trách nhiệm cầm vô lăng để chở B về nhà sau mỗi buổi thu âm. Ở thời điểm đó, B và Sen đều đã bị DJ Muggs thuyết phục để bỏ việc và tập trung vào âm nhạc. Cả hội cũng đã có một vài bản thu demo nghe khá ổn.
Chiếc xe táp vào đường để chầm chậm tiến về khu căn hộ của B thì cả hai nhìn thấy đám cảnh sát đứng trước cửa. May là chỗ “sà cân” thì đều đã được cả bọn xài hết ở phòng thu, còn hàng nóng như súng ống không còn mang theo người vì B và Sen cũng không còn giao du với hội băng nhóm cả mấy tháng nay. Mấy tay cảnh sát vẫn yêu cầu khám xét người nhưng thứ họ tìm được chỉ là mấy quyển sổ ghi lời rap của B-Real. Lật lật mấy trang, tay cảnh sát dừng đúng ngay ở bài “Pigs” và đọc lẩm bẩm đoạn lời mở đầu: “This pig harassed the whole neighborhood. This pig worked at the station. This pig he killed my homeboy. So that fuckin’ pig went on a vacation”, rồi gã cười khúc khích nói với đồng nghiệp: “Cái gì thế này? Mấy tên này đang tập tành làm rapper à?”.
“Đúng vậy, tụi này đang chuẩn bị cho ra album” – B đáp.
Thấy vậy, tên cảnh sát nói với B và Sen: “Được rồi, nghe này. Tôi sẽ để cho các cậu đi. Nhưng nhớ là con “pig” này ngày hôm nay đã tha cho bọn cậu. Giờ thì phắn ngay”.
Bài “Pigs” là track mở đầu cho album đầu tay Cypress Hill (1991), mang cùng tên của nhóm bao gồm 3 thành viên B-Real, Sen Dog và DJ Muggs. Cùng mang chủ đề phản kháng với đám cảnh sát, “Pigs” được ví như phiên bản vui vẻ cợt nhả hơn của “F*ck Tha Police” của N.W.A.
Cợt nhả hơn cũng phải thôi, trong một bài không có câu hook, chỉ một verse dài do B-Real thể hiện, khi B cất giọng rap cao, âm mỏng, hơi nghẹt nghẹt ở mũi cùng giọng điệu có nét giễu cợt, ngay lập tức gây chú ý mạnh với những ai nghe phải, tương tự như đoạn nhéo dây trên cây guitar điện trong bài “Ali Funky Thing” của Chuck Cornish mà DJ Muggs sample trong con beat này. Chất giọng đặc trưng này của B gợi người ta nhớ đến thành viên hypeman (“hoạt náo viên”) Flavor Flav trong nhóm Public Enemy huyền thoại, khi mà kiểu rap cao bằng giọng mũi mà Flav “góp vui” bỗng làm mềm và cân bằng cho chất giọng ngầu của Chuck D, cũng như làm nhẹ bớt phong cách nghiêm trang của nhóm. Ngược cái là trong Cypress Hill, B-Real thì đóng vai trò MC chính, còn Sen Dog lại ở vị trí rap phụ kiêm hoạt náo viên, kẻ sở hữu giọng rap thô ráp và uy lực, đối trọng với người đồng đội.
Có điều là giọng thật ngoài đời của B-Real lại trầm ấm, trái ngược hẳn âm sắc giọng mũi huyền thoại đặc trưng trong làng Hip Hop của mình mỗi khi anh cầm cây mic lên, và nếu không rap được như vậy, đáng nhẽ ra B sẽ chỉ là một thành viên phụ trong Cypress Hill, thậm chí làm hypeman cho chính Sen Dog.
***
Với các dòng nhạc có giai điệu và nặng tính nhạc trong phần vocal như Pop, Rock, R&B, Soul, v.v., chất giọng của mỗi ca sĩ đóng vai trò quan trọng để làm nên cá tính và thương hiệu cho chính họ hay ban nhạc mà họ tham gia. Thế nhưng hóa ra với Hip Hop, cái đặc trưng và dễ nhận trong giọng rap cũng quan trọng không kém. Trong khi ca sĩ của các dòng nhạc kia có nhiều cách để làm nên nét riêng, từ màu giọng đến âm vực, rồi kỹ thuật luyến láy, lên xuống trầm bổng; thì với thể loại ít tính nhạc như Hip Hop, cái khó của các rapper để tạo dấu ấn cho riêng mình là giới hạn của giọng điệu, một chút ít trầm bổng, tốc độ, và nhịp độ, những thứ làm không khéo sẽ khiến bài rap của họ bị một màu.
Rồi với những ai chưa quen Hip Hop, sự thiếu thốn về nhạc điệu lại càng cần bù đắp bởi sức hút đến từ giọng rap. Khi mới làm quen với dòng nhạc này, tôi chỉ nghe được một số ít rapper và rất ít bài của mỗi người họ. Mãi cho đến khi biết đến Eminem và album The Marshall Mathers LP được phát hành, tôi mới nghe trọn vẹn một album thuần rap. Với kiến thức Hip Hop ít ỏi và chưa quá hiểu sâu phần lời, chính giọng rap của Eminem trong đĩa đó là thứ gây cuốn hút để tôi đủ kiên nhẫn nghe hết các bài. Để phần production tuyệt hảo sang một bên, chính giọng rap cao mỏng, như bị nghẹt mũi mà Eminem lựa chọn cho nhân cách Slim Shady lại trở thành một âm sắc gây bắt tai đầy thú vị.
Thế là từ đó cho đến giờ, tôi vẫn bị cuốn hút bởi những rapper rap bằng giọng mũi cao như vậy, từ Eminem, Bizzy Bone trong Bone Thugs-N-Harmony cho tới Yelawolf, Kendrick Lamar, J.I.D; và tất nhiên không thể thiếu B-Real, nhân vật chính trong bài viết này. Điểm chung của những rapper này là cách họ chọn để rap bằng giọng mũi cao và rap trên những lối flow nhanh bám chắc nhịp. Với âm sắc mỏng, ca từ trong các bài rap của họ lại được phát âm rõ nét và mềm tiếng, mượt tai hơn.
Với các rapper nói chung, có nhiều kiểu để họ lựa chọn một lối rap của riêng mình, từ cách rap như hét vào mic của những ngày đầu Hip Hop rồi chuyển sang giọng trầm điềm tĩnh nhưng cực ngầu như Rakim và Big Daddy Kane, từ cách rap rất hăng và uy lực như Tupac đến trầm và thư thái như Snoop Dogg, từ cách rap bằng giọng thật như đa số các MC đến việc lựa chọn giọng mũi như B-Real và một số rapper đã kể tên ở trên.
Với khán giả nói chung, mỗi người sẽ lại có gu sở thích riêng cho mình. Tôi biết rất nhiều người thấy giọng mũi cao trong nhạc Hip Hop là âm thanh gây khó chịu và phản cảm, điều khiến họ khó ưng được nhạc của những rapper như Yelawolf hay Kendrick Lamar. Tuy nhiên có một điều chắc chắn là lối sử dụng giọng rap này lại dễ giúp các rapper nổi bật và dễ nhận biết hơn, kể cả khi đặt họ trong một track có nhiều rapper khác nhau. Cứ nghe giọng Eminem khi rap chung với các MC tài năng khác trong bản “The Anthem”, Bizzy Bone trong bản “Thug Luv” của Bone Thugs-N-Harmony rap cùng Tupac, Yelawolf trong bản “Worldwide Choppers” của Tech N9ne và nhiều rapper sở hữu flow tốc độ cao, hoặc như Kendrick Lamar trong bản “Control” cùng Big Sean và Jay Electronica.
Còn B-Real thì sao? Đó là kiểu giọng cao xoắn các âm vần trong bài “911” của nhóm Boo-Yaa T.R.I.B.E. có sự tham gia của B và Eminem; hơi bị nén chặt ở mũi nhưng bật các âm đầy dứt khoát trong “Xplosion” của OutKast; mỏng và sắc lẹm không thể lẫn đi đâu được trong “Mount Kushmore” của Snoop Dogg với sự tham gia của B, Redman và Method Man – loạt những anh tài đều sở hữu giọng rap nổi bật.
Nhưng như đã đề cập ở trên, giọng thật của B-Real khi nói chuyện ngoài đời lại không hề giống như vậy. Việc đổi giọng khi rap đến từ lần B phải thu âm lại mấy bản demo cùng Sen Dog và DJ Muggs sau khi mấy bản thu trước bị lạc mất.
Muggs lúc này mới thẳng thừng góp ý với B: “Này bồ tèo, cậu tìm cách nào để rap khác bọt hơn đi. Còn không thì cậu chỉ có ngồi đó mà viết lời rap cho Sen thôi đó”. Giọng Sen thì đúng là tốt hơn thật, trầm và có sức bật theo nhịp beat của Muggs. Còn giọng thật của B khi rap lại thiếu cá tính dù lời rap anh viết không hề tồi chút nào. Băn khoăn một lúc B mới chợt nhớ ra tay rapper mà cả nhóm thường hay nghe với nghệ danh Rammellzee, một MC kiêm nghệ sĩ graffiti và điêu khắc. Là một trong những cây đa cây đề của làng Hip Hop khi mang những chất liệu avant-garde vào Hip Hop, Rammellzee có lối rap bằng hai giọng điệu trái ngược nhau, một là thứ giọng thật trầm và sâu, rồi đến giữa bài bất chợt đổi sang thứ giọng giả cao và mỏng. B-Real mới thử nghiệm nén giọng để đưa âm thanh qua khoang mũi khi rap. Bản thu của B bỗng dưng nghe sáng, có độ sắc bén chém xuyên qua lớp âm thanh của phần nhạc beat vừa đúng ngay ý của Muggs nhất là khi giọng của B giờ đây có độ tương phản rõ nét với Sen.
Nhưng để rap bằng giọng mũi như vậy trên sân khấu khiến B-Real khó làm chủ và nhanh mất tiếng khi phải căng giọng mỗi khi rap. Giọng anh trở nên khàn đặc khi cố gào các câu rap, nghe giống như một Busta Rhymes. Anh phải nhờ đến huấn luyện viên thanh nhạc, người từng là một ca sĩ opera để học cách lấy hơi bằng cơ hoành, học kỹ thuật thở và giữ giọng, giúp cho B có thể rap hệt như các bản thu trên sân khấu mà không phải mất nhiều sức như trước nữa. Thế là bỗng dưng một giọng rap mới đầy quái chiêu và khác người, kết hợp với năng khiếu viết lời rap sẵn có, đã đẩy B-Real lên phía trước thành một MC chủ chốt cho Cypress Hill.
Dĩ nhiên vẫn không thể bỏ qua những đóng góp của cả DJ Muggs và Sen Dog cho nhóm nhạc Hip Hop gốc Mỹ Latinh huyền thoại này.
***
Bố mẹ của Sen Dog đều là người gốc Cuba còn B-Real mang dòng máu lai của người bố Mexico và người mẹ Cuba gốc Phi. Cả hai anh đều sinh ra và lớn lên ở các con phố tại bang California, nơi tụ tập đám thanh niên gốc Mỹ Latinh cũng như băng nhóm xã hội đen. Còn DJ Muggs mang dòng màu gốc Ý, được nuôi nấng bởi ông bố dượng gốc Na Uy, lớn lên ở thành phố New York, bờ Đông của nước Mỹ, trước khi chuyển tới bờ Tây là California ở tuổi 14. Ban đầu Sen Dog cùng cậu em trai là Mellow Man Ace lập ra nhóm DVX (Devastating Vocal Excellence) với DJ Muggs và B-Real, nhưng sau khi Mellow được hãng đĩa lựa chọn để ký riêng hợp đồng solo, 3 kẻ còn lại mới phải thành lập nhóm mới lấy cái tên Cypress Hill từ một con phố ở South Gate.
Từ 3 con người mang gốc gác và hoàn cảnh khác biệt nhau, phong cách của Cypress Hill vì thế có sự khác biệt và đa văn hóa hơn các nhóm Hip Hop khác. Sự khác biệt không dừng ở dòng máu Mỹ Latinh của hai MC trong nhóm, cũng như việc họ đưa ngôn ngữ Tây Ban Nha vào trong lời rap, mà còn là sự ảnh hưởng bởi các ban nhạc Rock như Led Zeppelin, Black Sabbath và Pink Floyd mà các thành viên thường tìm nghe từ những ngày ngồi trên ghế nhà trường. Chính Sen Dog còn là bạn thân của tay trống Dave Lombardo trong ban nhạc Slayer từ thuở học cùng lớp cấp 3. Bởi vậy sự ảnh hưởng của nhạc Rock và Metal có thể tìm thấy trong sự nghiệp âm nhạc của Cypress Hill ngay từ những ngày đầu.
Khác xa phong cách định hướng hình ảnh của các MC và nhóm nhạc Hip Hop khác ngày ấy, những tấm hình bìa album của Cypress Hill không hề để lộ mặt các thành viên. Thay vào đó là những bức hình ít màu sắc, tăm tối và ma quái, giống như hình tấm bìa album Black Sabbath mà các thành viên vẫn hay nghe.
Âm nhạc của Cypress Hill cũng không nặng màu sắc bờ Tây nơi hai MC lớn lên, mà cũng không quá nghiêng về bờ Đông nơi DJ Muggs từng sinh sống. Nó là sự kết hợp giữa Hip Hop và chất liệu Rock, Metal và Psychedelic, giúp cho Cypress Hill thành cầu nối giao thoa giữa hai văn hóa Hip Hop và Rock / Metal. Bởi vậy không chỉ những rapper như Eminem, Fat Joe, Paul Wall chịu ảnh hưởng, đến cả các band như Rage Against The Machine, Limp Bizkit, Deftones, System Of A Down cũng học hỏi được nhiều từ phong cách nhạc của nhóm, mà công lớn dĩ nhiên nằm ở tài năng của DJ Muggs.
Âm thanh đặc trưng trong phần beat do DJ Muggs sản xuất luôn có tiếng trống nện chắc nịch, kết hợp câu đàn bass cực cá tính và tiếng rít đến từ nhạc cụ hoặc âm thanh vocal nào đó. Ví dụ bài “How I Could Just Kill A Man” trong album Cypress Hill (1991) có tiếng guitar rít lên sample từ câu đàn của Jimi Hendrix trong bản “Are You Experienced?”; rồi trong bài “Insane In The Brain” ở album Black Sunday (1993), bên cạnh câu đàn chơi bởi double bass trong bản “There Was A Time” của James Brown, tiếng rít của ngựa hí đến từ bản “Good Guys Only Win In The Movies” của Mel & Tim; hay bài “I Ain’t Goin’ Out Like That” sample cả tiếng guitar rít ở cuối bản “Wicked World” của Black Sabbath và tiếng harmonica trong bản “The Wizard” cũng của ban nhạc này. Cypress Hill còn dấn xa hơn tới mảng metal trong những album về sau, trong đó rõ nét nhất là Skull & Bones (2000) với 2 nửa Hip Hop (“Skull”) và Rap Metal (“Bones”). Có thể thấy, phần “giọng” của nhạc Cypress Hill do DJ Muggs tạo ra không hề bị bó buộc bởi các khuôn mẫu thường thấy ở dòng Hip Hop lúc bấy giờ, không nghiêng hẳn về cánh bờ Đông hay bờ Tây. Tất cả với mục đích để nhóm nhạc trở nên bí ẩn hơn về nguồn gốc của họ.
Từ phía 2 vị MC, để tô đậm sự ảnh hưởng của Rock và Metal hơn trong nhạc, qua phần vocal, cả B-Real và Sen Dog trở về sau còn thử nghiệm cả phong cách Rap Metal khi B ngân dài tiếng gào để Sen chen vào đoạn rap ngắn của câu hook trong bài “Trouble”, hay ngược lại khi B rap còn Sen phụ họa nhưng ở tông giọng cao hơn trong bài “Amplified” ở album Stoned Raiders (2001). Chính Sen sau này còn đóng vai trò vocalist chính cho ban nhạc Rap Rock mang tên SX-10 mà anh lập ra để thỏa mãn tình yêu dành cho hai dòng nhạc này. Trong Cypress Hill, vai trò của Sen Dog có thể bị mờ nhạt khi B viết rap cũng mát tay và đọc rap cũng mượt giọng. Đổi lại Sen mang tới giọng bè chắc nịch và có lực để làm dầy các câu hook của nhóm. Các câu verse solo của Sen dù ít hơn, anh vẫn có những lúc tỏa sáng như trong “The Phuncky Feel One”, “Latin Lingo”, “Carry Me Away” (có sự tham gia của Mike Shinoda ở vai trò sản xuất và góp giọng ở đoạn hook).
Tương tự như trường hợp của N.W.A và thành viên Eazy-E, sự áp đảo một cách vô tình về vai trò MC chính trong Cypress Hill của B-Real lại đến từ giọng rap đặc trưng mà anh phải tự chế ra. Bên cạnh trình viết lời rap, B bỗng thành một MC “khác bọt” của Cypress Hill nói riêng và của làng Hip Hop nói chung. Sức ảnh hưởng của anh có thể thấy ở những rapper lứa sau như Eminem, Danny Brown và Westside Gunn. Cái giọng rap mỏng và cao đó còn mang đầy tinh thần của một kẻ “chuyên cần”, thứ mà DJ Muggs thuyết phục B và Sen đưa vào lời rap. Và thế là ở một xã hội nước Mỹ đang quen thuộc với những lời rap về bạo lực và giết người, các track “How I Could Just Kill A Man” và “Hole In The Head” lại tự nhiên không gây sốc bằng “Light Another”, “Stoned Is The Way Of The Walk” và “Something For The Blunted” với những vần rap về cái thú của hút cần sa. Sự táo bạo trong định hướng nhạc đó lại vô tình giúp Cypress Hill trở thành một trong những kẻ tiên phong tôn vinh văn hóa phê pha trong nhánh Hip Hop, trước cả những Snoop Dogg và Dr. Dre. Bởi thế âm sắc nhẹ và cao của B-Real lại càng hợp cho chủ đề này.
Đó là lý do với nhiều người, sự cân bằng giữa giọng rap của B-Real và Sen Dog có thể là thứ họ yêu thích ở nhóm nhạc Hip Hop này, nhưng với tôi, B chính là đại diện cho Cypress Hill. Đến mức mỗi khi nhắc đến cái tên của nhóm, chất giọng rap đặc trưng huyền thoại của anh lại vang lên trong đầu.
Hẹn gặp lại!
Kunt
